Speech burgemeester Liesbeth Bloemen 4 mei (08-05-2019)

Zaterdag 4 mei was dodenherdenking. Lees hier de speech van burgemeester Liesbeth Bloemen tijdens de herdenking in Zoeterwoude.

Er leven al haast geen mensen meer,
die het hebben meegemaakt.
De vijand heeft er ongeveer
éénderde afgemaakt,
Die slapen in een jutezak,
de Burmahemel is hun dak.
De kampen zijn verlaten,
leeg de cellen,
Er leven al haast geen mensen meer,
die het kunnen navertellen.

Wat aan de railroad is gebeurd
weten de doden alleen,
Dáár onder elke dwarsligger
ligt welbekend er één,
Maar die houdt in de Burmagrond,
tot in de eeuwigheid zijn mond,
Wat hier gebeurd is
had hij nooit kunnen voorspellen,
Er leven al haast geen mensen meer,
die het kunnen navertellen. 

Op 1 april, nu zo’n 5 weken geleden, was ik bij de Birma spoorlijn. Ik zag hoe de krijgsgevangenen en dwangarbeiders er ooit sliepen als haringen in een ton. Ik zag foto’s van de uitgemergelde  zieke mannen en ik zag de spoorlijn en brug over de River Kwai. Steeds kwam Wim Kan in mijn gedachten, waarbij met name die dwarsligger  terugkwam. “Daar onder elke dwarsligger …. ligt welbekend er één”. Tijdens de aanleg van de 440 kilometer stierven  zo’n 15.000 krijgsgevangenen: Britten, Amerikanen, Australiërs en bijna 3.000 Nederlanders. Ze stierven door uitputting, ziekte en ondervoeding. In totaal werden 18.000 Nederlandse krijgsgevangenen (KNIL-ers) vanuit Nederlands Indië naar Thailand getransporteerd. Wat ik niet wist is dat zeker 100.000 dwangarbeiders uit de regio stierven. Langs de route waren uiteindelijk 69 kampen.

Rond de brug is het nogal toeristisch, wat me tegenstond. Ook de rit met de trein - over dat verdoemde spoor - gedurende 1,5 uur was meer toeristisch dan “gedenken”. Het is vreemd te genieten van de prachtige omgeving, waar boeren hun stukken grond bebouwen, terwijl je je realiseert dat de grond doordrenkt is van bloed en dood. Het gedenken kwam eigenlijk pas aan het einde van het verblijf in het gebied, namelijk bij de Kanchanaburi War Cemetery. Het is één van vier begraafplaatsen waar krijgsgevangenen na de oorlog bijeen zijn gebracht. Ik liep langs Britse, Amerikaanse én Nederlandse graven. Ik maakte onder andere foto’s van twee Nederlandse graven en wil de mannen noemen die daar  liggen. mr August Johannes Matthes, advocaat en procureur in Soerabaja, 47 jaar oud, reserve kapitein in de Artillerie van de KNIL. Omgekomen bij een luchtaanval in kamp Nompladuk 1. De tweede was Izaak Salomon Sluizer, Hij was soldaat Infanterie bij het KNIL. Voor zijn opkomst in het leger was hij eigenaar van een kledingfabriek. Hij was 39 jaar oud, getrouwd en vader van 2 kinderen. Hij stierf in Kuie aan acute darmontsteking. Twee mensen, beide geboren in Amsterdam, die in vrede wilden leven in hun nieuwe vaderland. Vandaag haal ik hun namen even uit de vergetelheid.

Er leven al haast geen mensen meer, die het kunnen navertellen.

Laten we de Zoetewoudenaren die in Nederlands Indië stierven niet vergeten. Straks ziet u hun namen op de steen aan het gemeentehuis. Adrianus van den Akker, Cornelis Langerak, Wilhelmus Opdam, Petrus van Veen en Albert van de Vliet. Denk dan straks als u hun namen in stilte leest, aan wat hen ontzegd is aan leven, omdat zij het hunne gaven voor onze vrijheid.

Het jaarthema voor dit jaar is: ”In vrijheid kiezen”.

Ik heb wat moeite met dat thema. Het komt wat oppervlakkig over, nu ik met mijn hoofd bij die duizenden mannen ben waarvoor de dood waarschijnlijk een bevrijding was. Ik ben ook bezig met de mensen die dit anderen aandeden. In het gedenkboek op de War Cemetery schreef ik: “Never again”. Ik meen het vanuit het diepst van mijn hart, maar zie ook dat het een loze kreet is.

Niemand in deze wereld wil oorlog of honger. Toch laten we het gebeuren.

Niemand wil een vechtscheiding, en toch gebeurt het. Niemand wil een ander in elkaar slaan en toch gebeurt het.

De wereldleiders ontbreekt het aan historisch besef. De narcisten zijn aan de macht, en de burgers laten het toe. Sterker nog, ze stemmen op deze personen. Waarschijnlijk omdat ze denken dat er “sterke mannen” nodig zijn om uit de problemen te komen. Dat ze daarmee meewerken aan het in stand houden van wat ze niet willen, realiseren ze zich niet of te laat.

Terug naar het thema: “In vrijheid kiezen”. Ja, wij kozen dit jaar al voor Provinciale Staten en de Waterschappen. Later deze maand is Europa aan de beurt. Mogelijk zorgt de Europese samenwerking ervoor dat het in dit deel van de wereld sinds 1945 vrede is. Ga stemmen en denk vóór u het vakje van uw keuze rood maakt aan August Matthes, Izaak Sluizer en aan onze eigen Zoeterwoudse militairen die niet meer terugkwamen.

Er leven al haast geen mensen meer, die het kunnen navertellen.

Liesbeth Bloemen
4 mei 2019